BỆNH LÝ ĐƯỜNG MẬT MẮC PHẢI

Nguyễn Phước Bảo Quân

-----------------------------------------------------

Hình ảnh siêu âm dãn đường mật

• Khẩu kính đường mật lớn hơn đk bình thường.

• Khẩu kính đường mật >= 1/2 nhánh TMC tương ứng.

• Dấu hiệu hai ống song song (mặt cắt dọc).

• Dấu hiệu súng hai nòng (mặt cắt ngang).

• Mẫu hình sao gần rốn gan.

• Tăng cường âm phía sau ống mật dãn.

• Có thể sử dụng Doppler giữa ống mật và cấu trúc mạch.

BỆNH LÝ ĐƯỜNG MẬT MẮC PHẢI

Các nguyên nhân gây dãn đường mật

Nguyên nhân tại đường mật:

          - Viêm đường mật.

          - Sỏi đường mật.

          - Giun đường mật.

          - U đường mật.

          - Ung thư đường mật.

          - Nang OMC.

Nguyên nhân ngoài đường mật:

          - Bướu quanh vùng rốn gan gây chèn ép.

          - Bướu gan chèn ép nhánh đường mật.

          - Viêm tụy.

          - U đầu tụy.

          - Hạch ở vùng đầu tụy.

          - U bóng Valter.

          - U tá tràng D2.

          - Viêm chít cơ Oddi.

Hình ảnh hơi ở đường mật

• Những nốt, chấm hay dãi tăng hồi âm, sáng (tuỳ mức độ hơi nhiều hay ít).

• Phía sau những nốt, chấm hay dãi sáng nàylà hiện tượng bóng lưng “bẩn”.

Các nguyên nhân gây hơi ở đường mật:

          - Nối mật ruột.

          - Viêm đường mật.

          - Dò mật - ruột.

Sỏi đường mật

Sỏi OMC:

       - Nốt tăng âm nằm trong OMC.

       - Có bóng lưng: rõ nét, không rõ nét, hay không có.

       - Có thể định vị ở bất cứ đâu trên OMC nhưng hầu hết sỏi gây nghẽn đường mật thường ở mức đầu tụy.

       - Dãn đường mật: (±).

       - Túi mật lớn: (±).

Sỏi đường mật trong gan:

          - Đường mật dãn hay không.

          - Nốt hay đám tăng âm ở đường mật trong gan.

          - Bóng lưng: (±).

Viêm mủ đường mật

Bệnh nguyên:

• Chít hẹp bẩm sinh hay mắc phải của đường mật góp phần vào ứ trệ mật.

• Sự xâm nhập của các loại ký sinh trùng làm ứ trệ lưu thông mật và mang theo vi khuẩn gây nhiễm trùng mật.

• Vai trò của tác nhân gây nhiễm E. Coli và một số vi khuẩn kỵ khí khác.

Lâm sàng:

• Đau + sốt + vàng da.

• Gan lớn, ấn đau vùng gan.

• Sờ thấy túi mật căng lớn: (±).

• Hội chứng nhiễm trùng nhiễm độc.

Hình ảnh siêu âm:

       - Dãn hệ thống đường mật trong gan có thể khu trú ở một hạ phân thùy, phân thùy, thùy hay toàn bộ gan.

       - Dãn đường mật ngoài gan.

       - Thành đường mật dày, tăng âm.

       - Dịch mật tạo hồi âm và không đồng nhất.

       - Sỏi đường mật, giun đường mật: (±).

       - Hơi trong đường mật.

       - Viêm túi mật có thể có sỏi trong túi mật.

Biến chứng của viêm mủ đường mật:

       - Thấm mật phúc mạc.

       - Abscess mật quản.

       - Viêm tụy kết hợp.

       - Xơ gan.

       - Biến đổi ác tính hoá.

Thấm mật phúc mạc:

       - Dịch xuất tiết tự do trong ổ bụng.

       - Phản ứng của mạc nối nhỏ, mạc nối lớn và mạc treo biểu hiện bởi sự phù nề, tăng hồi âm và tụ tập dày đặc ở tầng trên ổ bụng nhất là xung quanh túi mật.

       - Lá phúc mạc thành phản ứng dày lên và tăng độ hồi âm hơn bình thường.

Abscess mật quản:

       - Xuất hiện những ổ abscess nhỏ (giảm hồi âm) dọc theo đường mật hay dọc theo khoảng quanh cửa.

       - Cùng với sự tiến triển của bệnh kích thước của các microabscess này lớn dần và  hợp lại với nhau tạo thành các ổ abscess lớn hơn.

Viêm tụy kết hợp: Tình trạng viêm kích thích ở cơ vòng Oddi có thể gây trào ngược dịch tụy và dẫn đến viêm tụy kèm theo.

Xơ gan.

Biến đổi ác tính hoá: tình trạng đường mật bị kích thích trường diễn ® biến đổi loạn sản, dị sản  ung thư hoá liên bào ống mật.

Viêm đường mật xơ hóa

Bệnh nguyên: chưa rõ.

Hay gặp ở nam giới từ 35 ® 50 tuổi.

Về mô học: thương tổn viêm không đặc hiệu của đường mật với đặc tính:

• Dày thành OM.

• Chít hẹp từng đoạn do xơ hoá.

• Dãn đường mật.

• Xơ gan ứ mật.

Hình ảnh siêu âm:

• Dãn đường mật trong gan.

• ĐM dãn + chít hẹp ® Chuỗi tràng hạt.

• Dày thành đường mật không đều và  < 5mm.

• Hình ảnh xơ gan: (±)

Giun chui ống mật

Lâm sàng:

          - Đau HSP hay thượng vị dữ dội.

          - Nôn mữa.

          - Sốt: (±)

Hình ảnh siêu âm:

          - Hình “mắt bò”.

          - Hình “đường ray”.

Thận trọng: dễ nhầm với hình ảnh chồng của thành TMC và thành OMC.

Ung thư đường mật

Ung thư đường mật ngoại vi:

          - Thương tổn dạng khối đặc định vị ở ngoại vi của nhu mô gan.

          - Bờ không đều.

          - Độ hồi âm thay đổi theo kích thước của u:

                   * < 3cm: độ hồi âm giảm.

                   * > 5 cm: đồng hồi âm hay tăng so với nhu mô gan xung quanh.

          - Cần D gián biệt với KGNP.

Chẩn đoán gián biệt với KGNP

UTĐM ở rốn gan ( bướu KLATSKIN)

          - Chiếm tỷ lệ: 25 - 30%.

          - Dãn đường mật.

          - U nhú vào lòng đường mật.

          - Độ hồi âm của u: giảm, đồng hay tăng hồi âm so với nhu mô gan xung quanh.

          - Teo gan.

          - Đánh giá thương tổn kê cận.

UTĐM ngoài gan

• Định vị từ OGC đến OMC.

• Dãn đường mật trong gan.

• Túi mật lớn.

• U nhú vào đường mật.

• Tính chất hồi âm: giống bướu Klatskin

Chẩn đoán phân biệt:

• Sỏi đường mật không tạo bóng lưng.

• U lành tính khác của đường mật: sinh thiết.

• Máu cục trong đường mật: thay đổi dần do sự ly giải của máu.

• U bóng Valter, u đầu tụy: ERCP, siêu âm qua nội soi, ghi hình ảnh cộng hưởng từ đường mật.

• Ung thư đường mật dạng biểu mô tuyến (Cystadenocarcinoma)

Hiếm gặp.

Lâm sàng: đau, sụt cân, gan lớn.

Hình ảnh siêu âm:

• Dạng nang nhiều thuỳ cách biệt nhau bởi vách.

• Trên thành và vách có thể có chồi nhú dạng đặc hay vôi hóa.

• U tiến triển nhanh có thể vỡ vào phúc mạc gây ung thư biểu mô hoá phúc mạc.