CHẨN ĐOÁN THAI DỊ DẠNG QUA SIÊU ÂM 3 - 4 CHIỀU

TẠI BỆNH VIỆN TRUNG ƯƠNG HUẾ

Ths Nguyễn Thị Cẩm Vân; Ths Nguyễn Phước Bảo Quân

-----------------------------------------------------

I. Tóm tắt:

             Gần 15 năm trở lại  đây, đã có sự phát triển nhanh chóng về chất lượng của siêu âm chẩn đoán từ siêu âm 2D đến siêu âm doppler màu, siêu âm doppler năng lượng và hiện nay là siêu âm 3 - 4 chiều. Siêu âm 3 - 4 chiều đã trở thành phương tiện chẩn đoán hình ảnh có giá trị, đặc biệt là trong lĩnh vực sản khoa, cho hình ảnh rõ nét và khách quan nhằm phát hiện sớm những khiếm khuyết của thai nhi giúp các bác sĩ sản khoa có hướng giải quyết kịp thời. Ở Việt nam, siêu âm 3 - 4 chiều là lĩnh vực tương đối mới trong vòng 2 năm trở lại đây cho nên sự hiểu biết về siêu âm 3 - 4 chiều vẫn còn nhiều hạn chế và ít được quan tâm. Đề tài này nhằm đánh giá tình hình thai dị dạng và xác định các đặc điểm của siêu âm đa chiều trong chẩn đoán thai dị dạng tại Bệnh viện Trung Ương Huế.

             Từ tháng 3 đến tháng 10/2006 chúng tôi đã siêu âm 4D cho 192 trường hợp nghi ngờ thai dị dạng qua siêu âm 2D, phát hiện 32 trường hợp thai dị dạng. Thai dị dạng có thể gặp ở mọi lứa tuổi sinh đẻ. 59,7 % trường hợp được phát hiện dị dạng thai vào 3 tháng cuối của thai kỳ. Có 50% thai dị dạng có kèm đa ối. Thai dị dạng rất đa dạng.

              Hình ảnh siêu âm 3- 4 chiều của thai dị dạng rõ ràng mang tính chất khách quan. Sự phát triển của siêu âm chẩn đoán và nhất là sự ra đời của siêu âm 3 - 4 chiều đã giúp cho chúng ta rất nhiều trong chẩn đoán bệnh, đặc biệt trong lãnh vực sản phụ khoa. Đây là một trong những phương pháp chẩn đoán dị dạng thai nhi khá tốt và mang tính chất khách quan

II. Đặt vấn đề:

             Trước đây, với siêu âm hai chiều đã có nhiều hạn chế trong chẩn đoán thai dị dạng. Chính vì vậy trên thế giới, càng ngày người ta càng cố gắng hoàn thiện hơn nữa các kỹ thuật chẩn đoán, nhất là về mặt chẩn đoán hình ảnh.  Gần 15 năm trở lại  đây, đã có sự phát triển nhanh chóng về chất lượng của siêu âm chẩn đoán từ siêu âm 2D đến siêu âm doppler màu, siêu âm doppler năng lượng và hiện nay là siêu âm 3 - 4 chiều. Siêu âm 3 - 4 chiều đã trở thành phương tiện chẩn đoán hình ảnh có giá trị, đặc biệt là trong lĩnh vực sản khoa, cho hình ảnh rõ nét và khách quan nhằm phát hiện sớm những khiếm khuyết của thai nhi giúp các bác sĩ sản khoa có hướng giải quyết kịp thời.  [1].

            Ở Việt nam, siêu âm 3 - 4 chiều là lĩnh vực tương đối mới trong vòng 2 năm trở lại đây cho nên sự hiểu biết về siêu âm 3 - 4 chiều vẫn còn nhiều hạn chế và ít được quan tâm.

            Vì vậy chúng tôi nghiên cứu đề tài "Chẩn đoán thai dị dạng qua siêu âm 3 - 4 chiều tại bệnh viện trung ương Huế" nhằm mục tiêu:

- Đánh giá tình hình thai dị dạng tại Bệnh viện trung ương Huế.

- Đánh giá đặc điểm siêu âm đa chiều trong chẩn đoán thai dị dạng.

III. Phương pháp nghiên cứu:

1. Tiêu chuẩn chọn bệnh: Tất cả những bà mẹ mang thai có yếu tố nguy cơ thai dị dạng qua siêu âm 2D, bà mẹ bị cảm cúm trong qua trình mang thai, ...

2. Phương pháp nghiên cứu: Chúng tôi sử dụng máy siêu âm ACUSON  ANTARES để khám

2.1.  Đối với thai < 3 tháng: siêu âm 3 - 4 chiều qua đường âm đạo.

2.2.  Đối với thai >= 3 tháng: siêu âm 3- 4 chiều qua đường bụng.

2.3. Phương pháp nghiên cứu:  phương  pháp tiến cứu.

IV. Kết quả:

Từ tháng 3 đến tháng 10/2006 chúng tôi đã siêu âm 4D cho 192 trường hợp nghi ngờ thai dị dạng qua siêu âm 2D, phát hiện 32 trường hợp thai dị dạng, rút ra được một số đặc điểm sau:

1. Tuổi mẹ mang thai dị dạng:

Bảng 1. Tuổi của mẹ mang thai dị dạng: 

2. Tuổi thai nhi phát hiện dị dạng:

3. Đặc điểm siêu âm 3-4 chiều thai dị dạng:

3.1.Vị trí dị dạng của thai:

Bảng 2. Các vị trí dị dạng của thai

Vị trí dị dạng	n	%
Sọ não	14	43,8
Mặt	2	6,3
Cổ	2	6,3
Hệ tuần hoàn	2	6,3
Hệ tiêu hoá	3	9,4
Hệ tiết niệu	2	6,3
Thành bụng	3	9,4
Tứ chi	3	9,4
Cột sống	1	3,1

3.2. Các loại dị dạng:

Bảng 3. Các loại dị dạng thai nhi

Các loại dị dạng	n	%
Hydroencephalie	4	12,5
Holoprosencephalie	4	12,5
Anacephalie	6	18,8
Sứt môi hở hàm ếch	2	6,3
U bạch mạch	2	6,3
Thông liên nhĩ	2	6,3
Teo tá tràng bẩm sinh	1	3,1
Thận đôi	1	3,1
Bệnh lý khúc nối	1	3,1
Chân tay khoèo + Vẹo cột sống	1	3,1
Ngắn chi	2	6,3
Phù toàn thân thai nhi	3	9,4
Cystic hygroma	1	3,1
Tràn dịch màng phổi	1	3,1
Tràn dịch màng bụng	1	3,1

3.2. Đặc điểm của ối trong thai dị dạng:

Bảng 4. Tình trạng của nưới ối trong các trường hợp dị dạng thai

Tình trạng	n	%
Thai dị dạng  kèm đa ối	16	50
Thai dị dạng không kèm đa ối	16	50

3.3. Một số hình ảnh minh hoạ:

  V. Bàn luận:

           Thai dị dạng tại bệnh viện trung ương Huế khá đa dạng và gặp ở mọi lứa tuổi sinh đẻ. Sự dị dạng này không những về hình thái mà còn phát hiện được bất thường về cử động của thai nhi. Trong nghiên cứu này chúng tôi phát hiện được dị dạng thai sớm nhất ở tuần thứ 20, đó là trường hợp vẹo cột sống và chân tay khoèo nhưng theo nghiên cứu của A. Kurjak và cộng sự có thể phát hiện được một số dị tật của thai ở vào 3 tháng đầu của thai kỳ [2], chứng tỏ sự cần thiết siêu âm  3D thai nhi từ rất sớm ở 3 tháng đầu của thai kỳ, và hiểu biết về siêu âm 3D thai nhi còn khá mới mẻ đối với chúng ta.

Theo nghiên cứu của chúng tôi 59,7% dị dạng thai nhi rơi vào 3 tháng cuối của thai kỳ, điều này chứng tỏ chúng ta phát hiện dị dạng thai nhi khá muộn cũng có thể do các bà mẹ đến siêu âm thai ở giai đoạn muộn.           

           Trong khi đó, theo nghiên cứu của Bennett và cộng sự (2004), Bukowski và cộng sự ( 2003), việc siêu âm thai theo dõi thường qui trước 24 tuần rất quan trọng và có lợi trong việc phát hiện sớm những dị dạng của thai [4. Ở Mỹ 60 - 70% các bà mẹ mang thai đều đăng ký theo dõi thai kỳ qua siêu âm ngay từ khi mang thai.

Thai dị dạng kèm đa ối có 16 trường hợp chiếm tỷ lệ 50% trên tổng số thai dị dạng điều này chứng tỏ thai có thể dị dạng nhưng không kèm theo đa ối.

           Hình ảnh siêu âm 3 - 4 chiều của thai dị dạng khá rõ ràng, một số trường hợp dị dạng thai ngay cả những người không có chuyên khoa siêu âm cũng có thể nhìn thấy được, đây là một yếu tố chẩn đoán mang tính chất khách quan khác với siêu âm hai chiều, mọi dị dạng của thai nhi chỉ có Bác sĩ chuyên khoa siêu âm mới nhìn thấy được và do vậy ít nhiều mang tính chất chủ quan của người đọc.

           Trong 192 trường hợp nghi ngờ thai di dạng qua siêu âm 2D, chỉ có 32 trường hợp thai dị dạng thật sự về hình thái và cử động điều này cho ta thấy vai trò của siêu âm 3D - 4D trong chẩn đoán thai dị dạng. Theo Dyson và cộng sự siêu âm 3D - 4D có lợi hơn siêu âm 2D trong chẩn đoán thai dị dạng về mặt, tay chân và cột sống [5]

           Hiện nay, ở các nước phương tây người ta đã thành lập hội đồng để quyết định chấm dứt thai kỳ trong những trường hợp thai dị dạng không thể sống được hoặc không thể  điều trị được sau khi sinh, cho nên việc chẩn đoán thai dị dạng trong giai đoạn thai kỳ rất quan trọng cần có độ chính xác cao và chẩn đoán ở giai đoạn sớm,  để tránh những sai sót và biến chứng đáng tiếc xảy ra.

VI. Kết luận:

          Thai dị dạng là mối quan tâm của các bà mẹ mang thai nói riêng và của toàn xã hội nói chung. Việc phát hiện sớm và chính xác dị dạng thai là một vấn đề quan trọng giúp các bác sĩ sản khoa có hướng giả quyết kịp thời, giúp giảm bớt gánh nặng cho gia đình và cho xã hội.

          Với sự phát triển của siêu âm chẩn đoán và nhất là sự ra đời của siêu âm 3 - 4 chiều đã giúp cho chúng ta rất nhiều trong chẩn đoán đặc biệt trong lãnh vực sản phụ khoa. Đó là một trong những phương pháp chẩn đoán dị dạng thai nhi khá tuyệt hảo, mang tính chất khách quan.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.  A. Kurjak S Kupesic Zagreb - Clinical application of 3D sonography - April 2000.

2. A. Kurjak, M. Kos, B. Benoit and S. Kupesic - The Assessment of abnormal fetal anatomy - p. 133, Clinical application of 3D sonography.

3. Dyson RL, Pretorius DH, Budorick NE, Johnson DD, Sklansky MS, Cantrell CJ, et al. Threedimensional ultrasound in the evaluation of fetal anomalies. Ultrasound Obstet Gynecol. 2000 Sep;16(4):321-8.

4. Bennett,et al. (2004),Bukowski and associates (2003) - Studied 3588 women who had first- and second-trimester ultrasounds as part of the multicenter First and Second Trimester Evaluation for Aneuploidy Trial (FASTER) 2000.

5. Dyson RL, Pretorius DH, Budorick NE, Johnson DD, Sklansky MS, Cantrell CJ, et al. - Threedimensional ultrasound in the evaluation of fetal anomalies- Ultrasound

Obstet Gynecol. 2000 Sep;16(4):321-8.