TĨNH MẠCH CỬA

-----------------------------------------------------

* Nhắc lại giải phẩu:

- TMC cung cấp 70-75% máu cho gan

- Thân TMC được hợp bởi TM lách, TMMTTT, TMMTTD

- Phân chia thành TMC trái và TMC phải ở rốn gan

* Phương tiện và kỹ thuật khám:

- Khám TMC là 1 khâu trong khám ổ bụng

- Tư thế :bệnh nhân nằm ngửa hoặc nghiêng trái

- Thực hiện các nhát cắt ngang, dọc, dưới bờ sườn phải, gian sườn

- Khảo sát nhánh chính, nhánh P, nhánh T, các phân nhánh và các TM hợp dòng

- Đầu dò tần số 3.5 MHz, 5 MHz

* Giải phẫu

* Kết quả bình thường:

Khẩu kính: 8-13mm

- Thay đổi theo nhịp thở: tăng khẩu kính khi hít vào, giảm khi thở ra

- Tăng nhẹ khẩu kính sau khi ăn

- Thành mỏng, tăng hồi âm

Doppler màu

• Dòng chảy hướng về gan

• Vận tốc 10-20cm/s

• Phổ dòng chảy hình gợn sóng

* Hình ảnh bệnh lý:

I. Tăng áp cửa:

II. Thuyên tắc TMC:

• Tăng áp cửa được định nghĩa là sự chênh áp giữa TMC và TMCD >5 mmHg

• Nguyên nhân tăng áp cửa có 3 nhóm: nguyên nhân dưới gan, trong gan và trên gan

Nguyên nhân dưới gan

- Thuyên tắc TMC

- Chèn ép bên ngoài: u đầu tụy, xơ hoá quanh cửa, hạch chèn ép

- U xâm lấn: K gan

- Bất thường bẩm sinh: hẹp, giảm sản TMC

Nguyên nhân trong gan:

- Xơ gan

- Bệnh lý tắc tĩnh mạch

- Sán máng gan

- Xơ hoá gan bẩm sinh

- Sarcoidose, di căn gan

- Không rõ nguyên nhân

Nguyên nhân trên gan: HC Budd-Chiari

Mục đích siêu âm:

• Nghi ngờ hoặc xác định tăng áp cửa

• Định hướng nguyên nhân

• Tiên lượng

• Có thể đưa ra hướng điều trị

Hình ảnh bệnh lý T.A.C

B Mode

- Tăng khẩu kính TMC >13mmHg

- Dãn TM lách

- Lách lớn + bụng báng

Doppler màu và phổ sóng

- Đảo ngược dòng chảy

- Giai đoạn sớm: dòng chảy hướng gan khi thở ra và rời gan khi hít vào

- Phổ dẹt thẳng, mất dạng gợn sóng

- Tuần hoàn bàng hệ: tái lập TM rốn, nhánh nối lách thận ...

Thuyên tắc Tĩnh mạch cửa

      * Nguyên nhân thuờng gặp

- Xơ gan

- Ung thư: K gan , K tụy, ....

- Nhiễm trùng đường tiêu hoá

- Bệnh lý viêm không nhiễm trùng ống tiêu hoá : Crohn , viêm tụy cấp, viêmtúi mật cấp...

- HC tăng sinh tuỷ xương

- Không rõ căn nguyên

      * Nguyên nhân hiếm gặp

- Rối loạn huyết động

- Thai nghén

- HC Budd-Chiari

- Xơ hoá cửa

- Chấn thương bụng

- Phẫu thuật đường tiêu hoá

      * Hình ảnh siêu âm

- Thấy trực tiếp cục huyết khối

- Giai đoạn sớm: cục huyết khối có độ hồi âm giảm, độ hồi âm gia tăng theo thời gian

- Tăng khẩu kính TMC

- Sau vài tuần xuất hiện những cấu trúc mạch ngoằn ngoèo quanh thân cửa (cavernome portal)

      * Hình ảnh Doppler màu phổ sóng

- Tắc hoàn toàn: không hiển thị dòng màu trong TMC

- Tắc không hoàn toàn: xuất hiện dòng chảy xoáy nhẹ

- Huyết khối do u tân sinh: bắt được phổ màu trong u

- TMC dạng hốc (cavernome portal ): xuất hiện những dòng chảy ngòeo quanh TMC đi vào gan

Hình ảnh bệnh lý

Kết luận:

- Khám TMC là 1 bước trong khám ổ bụng

- Dễ thưc hiện

- Đầu dò tần số 3.5 MHz- 5MHz

- Kết hợp hình ảnh Bmode và Doppler